James Cook was een Engelse zeevaarder en ontdekkingsreiziger die in de 18e eeuw vooral beroemd werd door zijn drie grote reizen naar Oceanië. Hij wordt algemeen erkend als een van de belangrijkste figuren uit de moderne geschiedenis, niet alleen wegens zijn ontdekkingen maar ook omdat hij een sleutelrol speelde in Captain Cooks het opwerken en bepalen van de grenzen tussen verschillende wereldmachten.
Leven en carrière
James Cook werd geboren op 7 november 1728 te Marton-in-Cleveland (tegenwoordig in de regio North Yorkshire) als zoon van een arme boer. Hij had geen hogere opleiding genoten maar leerde door zelfstudie wiskunde, navigatie en andere vaardigheden die hem later nuttig zouden blijken te zijn voor zijn carrière op zee.
Cook begon zijn loopbaan bij de marine in 1755 en maakte snel goede indruk met zijn intelligente gedrag, discipline en vaardigheden. Hij werkte aanvankelijk als onderwijzer voor matrozen maar werd later benoemd tot officier van het schip HMS Eagle waar hij meer dan drie jaar doorbracht.
In 1768 kreeg Cook de opdracht om een reis te ondernemen naar Australië en Nieuw-Zeeland met als doel de positie ervan in kaart te brengen. Hij nam zijn tweede vlot, het HMS Endeavour mee en vertrok vanuit Plymouth (Engeland). Het schip voer via Kaapstaan zuidwaarts om op 7 april 1770 bij Australië aan te komen.
Doorlopende strijd met de lokale inheemse bevolking
De reizen van James Cook werden echter niet alleen door zijn wetenschappelijke successen en navigatieve vaardigheden getypeerd maar ook door een aantal vechtpartijen tussen hemzelf of zijn mannen enerzijds en de lokale inheemse bevolkingsgroepen anderzijds.
Eén van deze incidenten was het bezoek aan de eilanden Tahiti (gelegen ten zuidwesten van Hawaï). Hier ontvingen ze gastvrijheid van een groep Polynesische vrouwen uit de omliggende dorpen. Echter, toen Cook en zijn bemanning waren vertrokken werd er door een aantal matrozen onverwacht geruild met deze inheemse bevolking, wat leidde tot een zware slag en het doden van een aantal Europese mannen.
Ook bij de ontdekking van Nieuw-Zeeland werden verschillende confrontaties geleverd tussen Cooks mannen en lokale volken. Zowel tijdens zijn eerste als tweede reizen overkwam hem (of een klein aantal bemanningsleden) zwaar vermoedelijk geweld.
Later bleek dat de inheemse mensen al lang voordien afwisten van aanwezigheid van Europeanen en zelfs met hen hadden geruild, wat sommigen interpreteren als een teken dat ze niet alleen waren verplicht om contact op te nemen maar ook voorzichtig handelden.
De legende en de realiteit
James Cook wordt algemeen bekend gemaakt door zijn rol in het verkennen van Nieuw-Zeeland. Zijn ontdekking is echter ook gerelateerd aan de geschiedenis, de politiek en cultuur van die tijd waarvan een belangrijk stuk bestond uit Europees imperialisme. Er waren vele andere Europeanen (zowel mannelijke als vrouwelijke) die voordien Nieuw-Zeeland hadden bezocht alvorens Cook.
De ontdekking door Cook was meer het resultaat van de zeevaart, dan van een echte ontdekking in hedendaagse betekenis. Wellicht is de term “ontdekkingsreiziger” in dit geval teveel eufemistisch geformuleerd.
Vergelijkbare schrijvers als Mark Twain noemen James Cook en zijn bemanning slechts zeer moeizaam geworden door het feit dat zij waren begonnen met een zeer moeilijke zeevaart. Echter, tot op heden bestaat de legende van een heldhaftige man die bijna elke uitdaging overwon.
Zijn beïnvloeding in kunst
De legendarische reizen en vaardigheden van Captain Cook hebben duidelijk invloed gehad op talrijke artiesten. Eén voorbeeld hiervan is de Engelse schilder John Webber die teruggaaf naar Londen met zijn portretten van bevolkingsgroepen, vleesverwerkende activiteiten en zelfs een aantal dierentuinen waar hij reisde tijdens Cook’s eerste schipreis.
Andere kunstenaars als John Cleveley en Francis Sartor hebben ook diverse illustraties gemaakt over de ontdekkingen van Nieuw-Zeeland.
Conclusie
Na deze beschrijving is duidelijk dat de invloed die Captain Cook heeft op onze hedendaagse wereld veel omvattender is dan men zou denken. Zijn avonturen vormden niet alleen een grote bijdrage in wetenschap, maar werden ook door tal van kunstenaars geïnspireerd.
Het enige waarvan we nu zeker zijn: de zware invloed die hij op onze wereld heeft gehad is onmiskenbaar.